Exploring Maastricht’s book treasures

Door: Kimberley Hollender, student European Studies & stagiaire project 'Gedrukt in Maastricht', 22-02-2016

I find it fascinating how we nowadays write and print any type of document in no time. We choose from incredibly many fonts and devices that just "do the work for us". Especially, being a student, I see this everyday: I hardly remember the last time I have read, received or submitted anything handwritten. Even my signature is digital.

When I think of my school books and notes, they are digitalized and can easily be shared in databases, on Facebook, via e-mail, with memory cards and through kindle readers. We actually don't even really use or actually have books anymore; we do, but we don't. There are tablets for that or any other type of screen. And, in the rare case we would want to print something, it takes seconds to find a printer via WiFi and get our 'stack of paper' in any color, style, format and layout we could possibly wish for, stapled or not. 

However, it is important to consciously realize this luxury and what it actually means. Until only a couple of hundred years ago, it took an entire squad to print a book: manuscripts and revised books had to be transferred into a letter case, page by page. Each letter had to be produced in a certain size and shape and be put in the right spot.

The whole process also involved having a paper supplier, editors, correctors, even translators, illustrators, and required a bookbinder at last. The only distribution channels would be libraries and book shops and they came at their cost.

Nowadays, (re-)printing barely costs anything and all we need is an ‘all-in-one’ print-copy-scan machine. I believe that this clearly reflects the value of a book and I feel privileged to be able to work with these (old) gems every day, within the ‘Gedrukt in Maastricht’ project.   

11174324_471552916330442_3397216207405348257_o
20160212_160010

HET SPEKTAKEL VAN HET UNIVERSUM

Door: Ben van de Wall, cultuurwetenschapper & vrijwilliger project 'Gedrukt in Maastricht', 03-02-2016

Als iets in staat is de hoogmoed van de mens te breken, is het, ontegenzeglijk, het spektakel van het universum”, luidt de eerste zin van het boek Catéchisme de l’air dat in 1774 bij Dufour & Roux in Maastricht werd gedrukt.

Het citaat is tekenend voor een periode waarin de mens steeds meer gefascineerd raakt door de wetenschap en de verspreiding van kennis. Als onderzoeker binnen het project ‘Gedrukt in Maastricht’ is mijn oog gevallen op deze periode die wij kennen als de Verlichting.

Het was een tijd van grote omwentelingen in het denken, die gevolgd zou worden door grote politieke omwentelingen zoals de Franse revolutie. Samen met de verspreiding van kennis hing namelijk ook het ideaal van de mondige burger die de traditionele macht bekritiseert.

De Verlichting was een spannende periode voor het boek, want in een periode zonder internet is het boek het middel bij uitstek om kennis en nieuwe idealen te verspreiden. In plaats van dus naar de bekende grote historische gebeurtenissen te kijken, wil ik kijken naar welke boeken er gedrukt werden, voorafgaande aan die grote gebeurtenissen.

In Maastricht was er relatief veel vrijheid van censuur voor boekdrukkers. Bovendien was de stad tweetalig en werd er zowel in het Frans als in het Nederlands gedrukt, wat ook de drukker Dufour uit Parijs moet hebben aangetrokken.

Mijn doel is te achterhalen wat we in de drukkerscultuur van het achttiende-eeuwse Maastricht terug kunnen zien van de opkomst van de Verlichting. Maar ook wil ik uitzoeken in hoeverre Maastricht nog plek bood voor schrijvers die niet meegingen met de verlichte idealen. Het ontzag voor zowel natuur- als sociaal-wetenschappelijke studies, dat we in de boeken van Dufour & Roux terugzien, wordt gecontrasteerd door drukken uit de drukkerijen van Lekens en de drukkersfamilie Van Gulpen.

Deze drukkers drukten talloze religieuze boeken, zowel voor de geleerde theoloog als de gewone vrome man en vrouw. Een van de Van Gulpens drukte in 1779 een interessant boekje over de bokkenrijders. Hierin maakte de schrijver zich meer zorgen over het ‘duyvelsche’ karakter van deze ‘godlooze bende’ dan de politieke en sociale situatie waarbinnen dit soort dievenbendes ontstonden.

Het lijkt er dus op dat onder de drukkers in het achttiende-eeuwse Maastricht de strijd om de fundamenten van de moderne wereld nog niet was beslist.

benvandewall
catechismedelair_1

Van journalist tot chroniqueur van de Maastrichtse boekdrukgeschiedenis

Door: Saskia Mouchart, cultuurwetenschapper & vrijwilliger project 'Gedrukt in Maastricht', 11-01-2016

Eén van de belangrijkste onderdelen van het project ‘Gedrukt in Maastricht’ is de uitgave van een niet eerder gepubliceerd manuscript van George Nypels over de geschiedenis van de Maastrichtse boekdrukkunst. George was de broer van Charles Nypels, meester-drukker van de bekende Maastrichtse drukkerij Leiter-Nypels.

Na de dood van Charles heeft hij er een missie van gemaakt een goede geschiedenis van de boekdrukkunst in Maastricht neer te zetten. Zelf was hij journalist, actief tijdens het Interbellum. In barre omstandigheden zocht hij mensen als Mussolini op om spannende, maar vooral correcte verhalen te schrijven. Hij voorspelde zelfs, naar eigen zeggen, de Tweede Wereldoorlog. Dit was naar zijn spijt nooit terug te zien in zijn artikelen omdat die inhoud niet gepubliceerd mocht worden.

Wie het manuscript ziet, zal ondervinden dat George nooit tevreden was. Het is een flinke tekst, gevuld met meer informatie dan feitelijk op de pagina’s past. Met vele toevoegingen die zijn aangeplakt op losse stukken papier, bijgeschreven commentaren en een nog onvoltooide handgeschreven index, was het hoognodig dat iemand zijn visie de wereld in zou brengen.

Zijn verhaal zit ingewikkeld maar goed in elkaar en de aandacht van de lezer verzwakt niet dankzij Nypels’ kritische, sarcastische en verhalende toevoegingen. Het iconografische schrift van George Nypels is heel duidelijk in dit manuscript terug te vinden. Het manuscript geeft goed weer wie hij was als persoon, maar ook wat er allemaal speelde in die tijd rond het boekdrukken.  Zeker zijn weergave van de persoonlijke contacten en de drukkerij waar hij zelf als president-commissaris van de NV in betrokken was, geeft hier een duidelijk inzicht in. Het laat zien hoe de geschiedenis van het boekdrukken geen statisch gegeven is en hoe lastig het vaak is om precies erachter te komen wie drukte of uitgaf. Dit werd namelijk niet altijd duidelijk weergegeven en er doen zelfs foutieve verhalen de ronde. (lees verder =>)

fotosaskia
manuscript_w1200

 

Naast informatie over de boekdrukgeschiedenis biedt het manuscript ook veel relevante informatie over de bredere Maastrichtse geschiedenis. Met andere woorden: het is een waardevol manuscript dat voor iedereen toegankelijk moet worden gemaakt.

Aan mij de taak om dit prachtige werk van George Nypels klaar te maken om gedrukt te worden. Een taak die ik met veel plezier op me heb genomen!

Zelden dronken en bijna nooit ruzie: de Maastrichtenaar

Door: Odin Essers, conservator Bijzondere Collecties Universiteitsbibliotheek, 30-11-2015

‘De Maastrichtenaar is vrolijk, zelfs speels. Zelden zie je hem dronken op straat. Hij is eenvoudig, zacht, zelfgenoegzaam en zoekt bijna nooit ruzie.’

Althans dat is de indruk die reiziger Jules le Jaloux Poully heeft van de Maastrichtenaar in het midden van de negentiende eeuw. Oordeelt u zelf.

Guide des voyageurs: histoire de Maestricht et de ses environs (1854) is één van de Maastrichtse drukken waaraan we aandacht besteden op deze website.

Als conservator van de Bijzondere Collecties van de Universiteit Maastricht is het natuurlijk fantastisch om te zien welke in Maastricht gedrukte boeken zich in de depots van de verschillende instellingen bevinden.

Het bovenstaande citaat is maar één voorbeeld uit de enorme hoeveelheid teksten en afbeeldingen die wij als projectteam in handen hebben gehad. Het enthousiasme dat zich van ons meester maakte bij de ontmoeting met deze werken, willen wij graag met u delen.

foto_odin_w1200
guide_des_voyageurs_1

Maastricht maakstad

Door: Ingrid Wijk, directeur Universiteitsbibliotheek, 5-11-2015

Dat Maastricht een 'maakstad' is, is allang bekend. De keramiekindustrie is wijd en zijd bekend. Een industrie waar Maastricht trots op mag zijn.

Maar er is véél meer gemaakt: al sinds midden 16de eeuw hebben Maastrichtse boekdrukkers duizenden boeken gedrukt. Prachtige boeken over alle mogelijke thema’s en gedrukt in een rijke vormgeving. Veel van die werken zijn aanwezig in de collecties van de Centre Céramique, het Regionaal en Sociaal Historisch Centrum Limburg en de Universiteitsbibliotheek.

Met het project 'Gedrukt in Maastricht' laten deze instellingen zien wat er in de afgelopen 4 eeuwen zoal gedrukt is in de stad. Maar het is niet zomaar een overzicht van meer dan 400 jaar boekdrukken. Bijzonder is het verhaal erachter: wie waren die drukkers? Sommigen waren duidelijk katholiek, andere protestant. We weten ook dat vrouwen een belangrijke rol vervulden om als weduwe een drukkerij draaiende te houden na het overlijden van hun man. Bij velen bekende namen zijn Jean-Edmé Dufour, Boosten & Stols, en de firma Leiter-Nypels.  

Kortom: de Maastrichtse boekdrukgeschiedenis verdient het om haar plekje in te nemen in de ‘maak-geschiedenis’ van Maastricht. Neem vanaf 7-11 zelf een kijkje op onze website www.gedruktinmaastricht.nl en geniet van dit prachtige project. Gemaakt in en voor Maastricht!

ingrid_wijk_w1000
statuta_2
histoiredelamerique_2